Flurbiprofen miejscowo: alternatywa dla antybiotyków w bólu gardła

Czy miejscowy flurbiprofen może zastąpić nadużywane antybiotyki?

Ból gardła to jeden z najczęstszych powodów wizyt lekarskich – dotyczy zarówno zakażeń wirusowych (90% przypadków u dorosłych), jak i bakteryjnych, głównie paciorkowcowych (5-36%). Mimo że większość przypadków ma podłoże wirusowe i samoograniczający przebieg, nadal powszechnie przepisuje się antybiotyki, co przyczynia się do narastającego problemu oporności antymikrobowej. Scoping review opublikowany w “Biomedicines” w 2025 roku podsumowuje aktualną wiedzę na temat skuteczności i bezpieczeństwa flurbiprofenu 8,75 mg stosowanego miejscowo – jako potencjalnie bardziej racjonalnej opcji terapeutycznej. Autorzy przeanalizowali 15 badań obejmujących łącznie 1615 uczestników, koncentrując się na ostrym zapaleniu gardła oraz pooperacyjnym bólu gardła (POST).

Jak przeprowadzono przegląd literatury?

Przegląd przeprowadzono zgodnie z wytycznymi PRISMA dla scoping reviews. Przeszukano bazę PubMed, stosując terminy: flurbiprofen, sore throat, acute pharyngitis. Ograniczono wyniki do publikacji z ostatnich 10 lat (do sierpnia 2025), w języku angielskim. Z pierwotnych 49 artykułów, po zastosowaniu kryteriów włączenia i wykluczenia, do analizy zakwalifikowano 15 prac – w tym randomizowane badania kontrolowane, przeglądy systematyczne i dokument konsensusowy.

Kluczowe kryteria włączenia obejmowały: pacjentów z bólem gardła (ostra faryngitis lub POST), interwencję w postaci miejscowego flurbiprofenu oraz ocenę skuteczności w łagodzeniu objawów. Wykluczono badania in vitro, ex vivo oraz te, w których stosowano inne interwencje lub leki towarzyszące mogące zakłócać wyniki. Ocenę jakości przeprowadzono według Oxford Level of Evidence – większość badań osiągnęła poziom I lub II.

Kogo badano i jak oceniano skuteczność?

Łącznie analizowano 1615 uczestników, głównie dorosłych z ostrym zapaleniem gardła potwierdzonego infekcją górnych dróg oddechowych lub paciorkowcowym zapaleniem gardła. Trzy badania dotyczyły pacjentów z POST. Żadne z włączonych badań nie obejmowało dzieci poniżej 12. roku życia, co stanowi istotną lukę w dowodach naukowych.

Do oceny objawów stosowano zwalidowane kwestionariusze: Sore Throat Pain Intensity Scale (STPIS), Difficulty Swallowing Scale (DSS), Swollen Throat Scale (SwoTS) oraz złożony indeks QuaSTI, obejmujący słowa i frazy używane przez pacjentów do opisu bólu gardła. Wszystkie badania wykluczały pacjentów z alergią na flurbiprofen, ostatnim stosowaniem antybiotyków lub leków przeciwzapalnych, co mogło wpłynąć na wyniki.

Jak szybko działa pojedyncza dawka flurbiprofenu?

Pierwszą odczuwalną ulgę w bólu pacjenci zgłaszali już po 11 minutach (metoda DSW), natomiast statystycznie istotna przewaga nad placebo pojawiała się między 5. a 22. minutą po podaniu. Znaczącą ulgę (meaningful pain relief) osiągano po 43 minutach. W jednym z badań 78% uczestników zgłosiło znaczącą ulgę w bólu (p < 0,01), a 55% doświadczyło co najmniej umiarkowanej ulgi przez minimum 30 minut w ciągu 6 godzin obserwacji (p < 0,0001).

Czas trwania efektu po pojedynczej dawce wynosił od 3 do 6 godzin, w zależności od badania. Podobnie szybko pojawiały się efekty w zakresie trudności w połykaniu – pierwsze statystycznie istotne różnice odnotowano już po 5-10 minutach. W przypadku obrzęku gardła efekt był widoczny po 30-60 minutach, choć wcześniejsze punkty czasowe nie były oceniane.

Porównanie dwóch postaci flurbiprofenu – spray i pastylki – nie wykazało istotnych różnic w skuteczności. Obie formy zapewniały porównywalną ulgę we wszystkich ocenianych parametrach klinicznych, co pozwala na wybór formy zgodnie z preferencjami pacjenta.

Czy wielokrotne dawkowanie zwiększa skuteczność?

Po 24 godzinach stosowania flurbiprofenu zaobserwowano 47-79,8% większą redukcję bólu w porównaniu z placebo (p < 0,01). W trzydniowej obserwacji flurbiprofen zapewniał istotnie większą zmianę w porównaniu z wartością wyjściową na koniec każdego dnia (wszystkie p < 0,05). Najdłuższa obserwacja trwała 7 dni i wykazała 74% większą redukcję bólu przed i dwie godziny po podaniu w dniach 2-7 (p < 0,01).

Podobne wyniki uzyskano w ocenie trudności w połykaniu: po 24 godzinach poprawa wynosiła 66-107% w porównaniu z placebo (p < 0,01 do p = 0,04). W przypadku obrzęku gardła wielokrotne dawki prowadziły do 40-69,3% większej redukcji niż placebo. Istotne jest, że w jednym z badań efekt utrzymywał się do końca 7. dnia obserwacji.

Satysfakcja pacjentów była znacząco wyższa w grupie otrzymującej flurbiprofen – zarówno po pojedynczej dawce (53-54% pacjentów oceniło leczenie jako co najmniej „dobre”), jak i po wielokrotnych dawkach. Również oceny lekarzy prowadzących były istotnie lepsze dla flurbiprofenu niż placebo (wszystkie p < 0,01).

Czy warto łączyć flurbiprofen z antybiotykami?

Jedno z włączonych badań analizowało skuteczność flurbiprofenu stosowanego równocześnie z antybiotykami w paciorkowcowym zapaleniu gardła. Wykazano, że antybiotyki same w sobie nie zapewniały istotnej ulgi w objawach w ciągu pierwszych 24 godzin. Natomiast flurbiprofen dawał 93% większą ulgę w bólu przed rozpoczęciem antybiotykoterapii (p = 0,05) i 84% podczas jej stosowania (p = 0,04).

W zakresie trudności w połykaniu zaobserwowano 107% większą redukcję przy jednoczesnym stosowaniu flurbiprofenu i antybiotyku (p = 0,04). Co istotne, obecność antybiotyku nie wpływała na skuteczność flurbiprofenu (p = 0,96), co sugeruje niezależne mechanizmy działania. Te wyniki podkreślają, że nawet w przypadkach wymagających antybiotykoterapii, leczenie objawowe flurbiprofenem pozostaje wartościowe, szczególnie w początkowej fazie leczenia.

Jak flurbiprofen działa w pooperacyjnym bólu gardła?

Trzy badania oceniały skuteczność flurbiprofenu w zapobieganiu i redukcji nasilenia pooperacyjnego bólu gardła (POST) – częstego powikłania intubacji dotykającego do 50% pacjentów. Flurbiprofen stosowano zarówno przed intubacją, jak i po niej (przed ekstubacją).

W jednym z badań roztwór flurbiprofenu aplikowano do rurki intubacyjnej 10 minut po intubacji, 10 minut po przyjęciu na OIT i 10 minut przed ekstubacją. Wyniki pokazały, że niemal wszyscy pacjenci otrzymujący flurbiprofen nie doświadczyli POST ani chrypki w ciągu 36 godzin po ekstubacji, w porównaniu z placebo (p < 0,001). Inne badanie, w którym flurbiprofen podawano przed intubacją, również wykazało mniejszą częstość występowania i nasilenie POST we wczesnym okresie pooperacyjnym.

Dodatkowo pacjenci leczeni flurbiprofenem zgłaszali wyższy stopień satysfakcji z leczenia niż grupa placebo (p < 0,001). Te wyniki sugerują, że profilaktyczne lub wczesne zastosowanie miejscowego flurbiprofenu może skutecznie minimalizować dyskomfort związany z POST.

Czy flurbiprofen działa na inne objawy infekcji górnych dróg oddechowych?

Dwa badania oceniały wpływ flurbiprofenu na szerszy zakres objawów towarzyszących infekcjom górnych dróg oddechowych (URTI), takich jak kaszel, brak energii czy utrata apetytu. Po pojedynczej dawce flurbiprofenu zaobserwowano większą zmianę w porównaniu z wartością wyjściową niż w grupie placebo, podczas gdy w grupie placebo nie odnotowano istotnych zmian. Co ciekawe, u 46% pacjentów zgłaszających kaszel na początku badania, objaw ten całkowicie ustąpił po 3 godzinach od podania flurbiprofenu.

Należy jednak zauważyć, że część z tych objawów – jak brak energii czy trudności z jedzeniem – mogła być wtórna do bólu gardła, a ich ustąpienie mogło wynikać z ulgi w tym głównym objawie. Autorzy podkreślają, że flurbiprofen działa głównie miejscowo, a nie ogólnoustrojowo, co sugeruje, że jego wpływ na objawy systemowe może być ograniczony. Potrzebne są dalsze badania, aby ustalić, czy miejscowy flurbiprofen może bezpośrednio wpływać na przebieg URTI czy jedynie na objawy związane z bólem gardła.

Jak bezpieczny jest flurbiprofen stosowany miejscowo?

Profil bezpieczeństwa flurbiprofenu oceniano w 14 z 15 włączonych badań. Działania niepożądane związane z lekiem zgłaszano rzadko i dotyczyły głównie przewodu pokarmowego (nudności, dyspepsja, biegunka, dyskomfort brzucha) oraz układu nerwowego (suchość w ustach, parestezje, podrażnienie gardła). Poważne działania niepożądane i te prowadzące do przerwania leczenia były rzadkie i zazwyczaj związane z chorobami współistniejącymi lub później uznawane za klinicznie nieistotne.

Jeden z przeglądów systematycznych analizował ryzyko interakcji lekowych i nie zgłoszono żadnych działań niepożądanych wynikających z takich interakcji. Inny przegląd oceniał ryzyko zdarzeń krwotocznych – znaleziono ograniczone dowody na takie ryzyko przy dawce 8,75 mg, choć całkowicie go nie wykluczono. Dokument konsensusowy uzyskał 100% zgodność ekspertów, że miejscowe NLPZ (w tym flurbiprofen) mają lepszy stosunek korzyści do ryzyka niż doustne NLPZ, nie wywołując istotnych działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego ani ryzyka niewydolności nerek.

Należy jednak podkreślić, że żadne z badań nie obejmowało dzieci poniżej 12. roku życia, co stanowi istotną lukę w danych dotyczących bezpieczeństwa w populacji pediatrycznej. Ponadto większość badań była finansowana przez producenta flurbiprofenu (Reckitt Benckiser), co może stanowić potencjalne źródło uprzedzeń.

Co oznacza to dla codziennej praktyki klinicznej?

Miejscowy flurbiprofen 8,75 mg stanowi bezpieczną i skuteczną opcję leczenia objawowego bólu gardła – zarówno w ostrym zapaleniu gardła, jak i w zapobieganiu POST. Jego szybki początek działania (5-22 minuty), trwały efekt (3-6 godzin po pojedynczej dawce) oraz porównywalna skuteczność spray’u i pastylek czynią go wygodnym wyborem dla pacjentów. W kontekście narastającej oporności antymikrobowej, flurbiprofen może stanowić racjonalną alternatywę dla nadmiernie przepisywanych antybiotyków w przypadkach wirusowego zapalenia gardła.

Ważnym ograniczeniem pozostaje brak danych dla dzieci oraz niejednorodność metod oceny w różnych badaniach, co utrudnia bezpośrednie porównania. Ponadto, większość badań była finansowana przez producenta, co może wpływać na interpretację wyników. Potrzebne są dalsze badania w populacji pediatrycznej oraz w nieinfekcyjnych przyczynach bólu gardła, aby w pełni ocenić potencjał terapeutyczny flurbiprofenu. Niemniej, aktualne dowody wspierają jego zastosowanie jako leku pierwszego rzutu w objawowym leczeniu bólu gardła u dorosłych.